Case study: Hỗ trợ Đầu tư Bảo tồn Làng, Bản Văn hóa Truyền thống tiêu biểu của Dân tộc Si La

Để lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Si La, dự án “Hỗ trợ Đầu tư Bảo tồn Làng, Bản Văn hóa Truyền thống Tiêu biểu – bản Seo Hai, xã Can Hồ, huyện Mường Tè” được triển khai như một mô hình kết hợp giữa bảo tồn truyền thống và chuyển đổi số. Đồng hành cùng địa phương, VR360 ứng dụng công nghệ số hóa, VR360 Virtual Tour và nền tảng dữ liệu số nhằm lưu giữ không gian văn hóa một cách hệ thống, bền vững.

Trong case study này sẽ làm rõ bối cảnh dự án, các hạng mục triển khai cụ thể và giá trị thực tiễn mà dự án mang lại cho cộng đồng – từ bảo tồn di sản, trao quyền cho người dân đến mở rộng cơ hội phát triển du lịch và kinh tế địa phương.

1. Bối cảnh dự án

Dân tộc Si La là một trong những dân tộc rất ít người tại Việt Nam, sở hữu kho tàng văn hóa đặc sắc từ trang phục, nghề thủ công truyền thống, nghi lễ tín ngưỡng đến đời sống sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, trước làn sóng đô thị hóa và sự thay đổi nhanh chóng của đời sống hiện đại, nhiều giá trị văn hóa đứng trước nguy cơ mai một. 

Dự án “Hỗ trợ Đầu tư Bảo tồn Làng, Bản Văn hóa Truyền thống Tiêu biểu của các Dân tộc Thiểu số (Dân tộc Si La, bản Seo Hai, xã Can Hồ, huyện Mường Tè)” được triển khai trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số gắn với phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Thực hiện quyết định 1719/QĐ-TTg phê duyệt đề án bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc giai đoạn 2021–2030. 

Trong bối cảnh đó, việc triển khai dự án số hóa không gian văn hóa dân tộc Si La không chỉ mang ý nghĩa lưu giữ di sản, mà còn là bước đi cụ thể hóa các chủ trương, chính sách lớn của Chính phủ. Dự án hướng đến mục tiêu kép: bảo tồn bản sắc văn hóa đặc trưng của cộng đồng Si La và tạo nền tảng số để quảng bá, phát triển kinh tế – du lịch bền vững trong tương lai. 

Xuất phát từ nhu cầu bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc, dự án “Hỗ trợ Đầu tư Bảo tồn Làng, Bản Văn hóa Truyền thống Tiêu biểu của các Dân tộc Thiểu số (Dân tộc Si La, bản Seo Hai, xã Can Hồ, huyện Mường Tè)” được triển khai với mục tiêu: 

• Lưu giữ tư liệu văn hóa dưới dạng số 
• Xây dựng nền tảng/trang thông tin điện tử quảng bá bền vững 
• Phát triển bản sắc văn hóa, đời sống của đồng bào dân tộc Sila 

2. Các hạng mục triển khai

2.1. Số hóa không gian bản làng Seo Hai bằng VR360 Virtual Tour

Một trong những hạng mục trọng tâm của dự án là số hóa toàn diện không gian bản Seo Hai bằng công nghệ VR360 Virtual Tour, nhằm lưu giữ chân thực đời sống văn hóa – kiến trúc – sinh hoạt cộng đồng của người Si La trong môi trường số. 

VR360 tiến hành ghi hình và tái hiện toàn cảnh bản Seo Hai ở góc nhìn 360° từ trên cao. Toàn bộ được xây dựng thành bản đồ tham quan trực quan, giúp người xem có thể “đi bộ” trong không gian số và khám phá bản làng theo từng điểm dừng cụ thể.  

Dự án số hóa chi tiết kiến trúc nhà ở đặc trưng của người Si La: Cấu trúc nhà sàn, không gian sinh hoạt chung, khu bếp lửa, nơi tiếp khách, các vật dụng gắn liền với đời sống văn hóa.  

Số hóa không gian du lịch cộng đồng bao gồm: Nhà sinh hoạt cộng đồng, khu trải nghiệm văn hóa, đón tiếp du khách. Các điểm tham quan được tích hợp nhãn thông tin, MC thuyết minh và bản đồ định vị, giúp du khách dễ dàng tiếp cận, tìm hiểu trước khi đến trực tiếp.  

Bên cạnh không gian vật thể, dự án còn số hóa yếu tố văn hóa phi vật thể thông qua ghi hình 360° các điệu múa truyền thống, lưu trữ trang phục, nhạc cụ, nghi thức biểu diễn. Điều này không chỉ phục vụ quảng bá mà còn tạo nguồn tư liệu lưu trữ lâu dài, phục vụ nghiên cứu, giáo dục và truyền dạy cho thế hệ trẻ. 

2.2. Xây dựng cổng thông tin điện tử cho cộng đồng Si La

Trong khuôn khổ dự án, VR360 triển khai xây dựng Trang thông tin điện tử cộng đồng dân tộc Si La như một nền tảng số trung tâm nhằm lưu trữ, cập nhật và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống.  

Website được thiết kế thân thiện, dễ sử dụng, phù hợp với điều kiện tiếp cận công nghệ tại địa phương, tích hợp các chuyên mục về lịch sử – phong tục – lễ hội – trang phục – nghề truyền thống – tin tức cộng đồng và thư viện hình ảnh, video, tư liệu số hóa. 

Trang thông tin không chỉ đóng vai trò là “kho dữ liệu số” bảo tồn di sản văn hóa, mà còn là công cụ truyền thông giúp đồng bào chủ động cập nhật thông tin, quảng bá sản phẩm thủ công, du lịch cộng đồng và các hoạt động văn hóa. Đây là bước đi quan trọng trong việc kết hợp bảo tồn văn hóa với chuyển đổi số, góp phần nâng cao năng lực truyền thông và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng Si La. 

2.3 Số hóa nội dung văn hóa vật thể và phi vật thể

Ngoài việc số hóa không gian, các công trình, dự án còn hướng đến số hóa các nội dung như ẩm thực, trang phục, phong tục tập quán: 

Hoạt động tập huấn về bộ nhận diện trang phục truyền thống dân tộc Si La được tổ chức nhằm hệ thống hóa, chuẩn hóa và làm rõ các yếu tố đặc trưng trong hoa văn, màu sắc, chất liệu và cách mặc trang phục. Hướng dẫn phân biệt trang phục theo giới tính, độ tuổi và nghi lễ.  

Ẩm thực truyền thống được số hóa dưới dạng bộ dữ liệu hình ảnh, video hướng dẫn chế biến, câu chuyện văn hóa gắn với từng món ăn, qua đó góp phần gìn giữ kỹ thuật nấu nướng và giá trị ẩm thực đặc trưng. 

Phong tục tập quán (lễ cưới, lễ hội, nghi lễ truyền thống…) được biên tập và lưu trữ dưới dạng tư liệu số có chú giải, giúp thế hệ trẻ tiếp cận và hiểu đúng về bản sắc văn hóa. 

Công cụ lao động sản xuất và đồ vật cổ truyền được chụp ảnh, quét 3D và xây dựng hồ sơ dữ liệu mô tả nguồn gốc, công năng và giá trị lịch sử, góp phần bảo tồn tri thức dân gian gắn với đời sống sản xuất. 

Chương trình không chỉ giúp cộng đồng hiểu đúng và giữ gìn giá trị nguyên bản của trang phục truyền thống, mà còn tạo cơ sở để bảo tồn, truyền dạy cho thế hệ trẻ, đồng thời phục vụ hoạt động quảng bá văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng một cách bài bản, đồng nhất.  

2.4 Hỗ trợ phát triển du lịch và kinh tế địa phương 

Nhằm khôi phục và phát huy nghề thủ công bản địa, trong khuôn khổ dự án, VR360 đã phối hợp tổ chức các lớp dạy kỹ thuật thêu và đan lát mây tre cho thanh niên và phụ nữ trong bản. Định hướng kết nối sản phẩm thủ công với kênh quảng bá số và thương mại điện tử địa phương. Không chỉ dừng ở bảo tồn, hoạt động này còn mở ra cơ hội tạo sinh kế bền vững cho đồng bào, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế cộng đồng. 

Dự án triển khai sản xuất phóng sự ngắn giới thiệu không gian bản Seo Hai, hướng dẫn đan lát – thêu truyền thống, cùng các nội dung chia sẻ câu chuyện của nghệ nhân. Các sản phẩm video được tối ưu để phát hành trên website, mạng xã hội góp phần lan tỏa hình ảnh cộng đồng Si La đến du khách và đối tác tiềm năng.  

2.5 Lắp đặt hệ thống máy chủ - Đào tạo và chuyển giao công nghệ

Trong khuôn khổ dự án, VR360 tiến hành lắp đặt hệ thống máy chủ lưu trữ, được triển khai nhằm đảm bảo quản lý tập trung, an toàn và lâu dài toàn bộ dữ liệu số hóa văn hóa dân tộc Si La. Hệ thống được thiết kế theo mô hình lưu trữ chuyên dụng, đáp ứng các yêu cầu về dung lượng lớn (ảnh 360°, video độ phân giải cao, mô hình 3D, cơ sở dữ liệu văn bản), khả năng mở rộng linh hoạt và bảo mật nhiều lớp. 

Song song đó, dự án tổ chức các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ cho cán bộ địa phương. Nội dung đào tạo bao gồm: vận hành hệ thống máy chủ, quản lý dữ liệu số, cập nhật nội dung mới, quy trình sao lưu – bảo trì định kỳ và xử lý các tình huống kỹ thuật cơ bản. 

Việc chuyển giao toàn diện không chỉ giúp địa phương chủ động trong quản trị và khai thác dữ liệu, mà còn đảm bảo hệ thống được duy trì ổn định, phát huy hiệu quả lâu dài sau khi dự án kết thúc, tạo nền tảng hạ tầng số bền vững cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. 

2.6 Trang trí, hoàn thiện không gian Khánh tiết – Nhà Truyền thống của người đồng bào Sila

Thực hiện lắp đặt và bổ sung trang thiết bị cho Nhà Truyền thống của người đồng bào Sila như: Trang thiết bị khu vực khánh tiết, bàn ghế, tủ trưng bày hiện vật, các thiết bị trình chiếu, thiết bị phòng cháy chữa cháy... Qua đó, tạo dựng không gian sinh hoạt cộng đồng và lưu giữ, trưng bày các hiện vật truyền thống của đồng bào Sila một cách trang trọng, khoa học và thẩm mỹ. 

3. Giá trị dự án mang lại

Bảo tồn di sản lâu dài 

Thông qua việc số hóa toàn diện không gian sống, kiến trúc, trang phục, phong tục, nghệ thuật trình diễn và tri thức dân gian, các giá trị văn hóa của người Si La được lưu trữ dưới dạng dữ liệu số (hình ảnh, video, tư liệu 3D, VR360, hồ sơ tư liệu). Đây là “kho lưu trữ số” có tính hệ thống, giúp tránh nguy cơ mai một, thất truyền khi các nghệ nhân cao tuổi qua đời hoặc khi điều kiện sinh hoạt thay đổi theo thời gian. Dữ liệu số cũng tạo nền tảng cho công tác nghiên cứu, giáo dục và phục dựng văn hóa trong tương lai. 

Trao quyền cho cộng đồng 

Việc xây dựng trang thông tin điện tử và chuyển giao hệ thống lưu trữ dữ liệu giúp cộng đồng Si La không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà trở thành chủ thể quản lý và khai thác di sản của chính mình. Đồng bào có thể chủ động cập nhật tin tức, đăng tải hình ảnh hoạt động, giới thiệu sản phẩm thủ công, quảng bá du lịch cộng đồng và kể câu chuyện văn hóa bằng tiếng nói của mình. Đây là bước chuyển quan trọng từ “bảo tồn thụ động” sang “bảo tồn chủ động”. 

Kết nối thế hệ trẻ 

Ứng dụng công nghệ số như VR360 Virtual Tour, video tư liệu, nền tảng trực tuyến… giúp thế hệ trẻ tiếp cận văn hóa dân tộc theo cách trực quan, sinh động và phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin hiện đại. Thay vì chỉ nghe kể, các em có thể “trải nghiệm” không gian bản làng, xem lại điệu múa truyền thống, tìm hiểu ý nghĩa hoa văn trang phục qua nội dung số. Điều này góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc và khuyến khích lớp trẻ tham gia gìn giữ bản sắc. 

Thúc đẩy du lịch văn hóa 

Virtual Tour và các nền tảng số giúp mở rộng khả năng tiếp cận của du khách trong và ngoài nước mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý. Hình ảnh bản Seo Hai, kiến trúc nhà ở, lễ hội, nghề thủ công được giới thiệu chuyên nghiệp, tạo ấn tượng ban đầu và kích thích nhu cầu trải nghiệm thực tế. Đây là công cụ xúc tiến du lịch hiệu quả, hỗ trợ địa phương xây dựng thương hiệu du lịch cộng đồng gắn với bản sắc riêng biệt. 

Phát triển kinh tế gắn với bản sắc 

Các hoạt động phục hồi và đào tạo nghề thêu, đan lát không chỉ nhằm gìn giữ kỹ năng truyền thống mà còn định hướng nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng câu chuyện thương hiệu và kết nối với kênh thương mại điện tử. Việc kết hợp bảo tồn với thương mại hóa bền vững giúp tạo thêm sinh kế cho phụ nữ và thanh niên trong bản, giảm nguy cơ mai một nghề truyền thống, đồng thời đảm bảo rằng giá trị văn hóa được bảo tồn trong chính đời sống kinh tế – xã hội của cộng đồng. 

Dự án Hỗ trợ Đầu tư Bảo tồn Làng, Bản Văn hóa Truyền thống Tiêu biểu của các Dân tộc Thiểu số Si La là hành trình lưu giữ bảo tồn bản sắc và tạo nền tảng để văn hóa truyền thống tiếp tục sống động trong kỷ nguyên số. 

Trải nghiệm dự án ngay tại đây: https://sila.vr360.com.vn/